Motor Yağı Viskozitesi Nasıl Seçilir

Yağ rafının önünde ilk kez uzun uzun kaldığım günü hatırlıyorum: elimde bir şişe 10W-40, rafta 5W-30, 0W-20, 15W-40… Hepsi "motor yağı" diyor ama sayılar bambaşka. O gün satıcının "sen 10W-40 al, hepsine gider" lafına güvenip aldım ve aracım o kışı zorlanarak geçirdi. Sabah çalıştırmalarda motorun kendini toparlaması saniyeler sürüyordu. Sonradan öğrendim ki motor yağı viskozitesi seçimi tahminle değil, üç basit veriyle yapılıyor: kullanma kılavuzu, yaşadığın iklim ve motorun mevcut durumu. Aşağıda kendi denemelerimle oturttuğum sırayı anlatıyorum.

Şişedeki sayılar aslında ne diyor?

Viskozite, yağın akmaya karşı gösterdiği direnç. Kalın yağ zor akar, ince yağ kolay akar. Etiketteki "5W-30" gibi ifadeler çok dereceli (multigrade) yağları anlatıyor:

• Baştaki sayı ve W harfi: W "Winter", yani kış. Bu sayı soğukta yağın ne kadar akıcı kaldığını gösterir. 0W en akıcı, 20W en kalın olanıdır. Küçük sayı, soğuk sabahlarda yağın pompaya ve motorun üst kısmına daha çabuk ulaşması demek.
• Sondaki sayı: Motor ısındığında, çalışma sıcaklığındaki kalınlığı. 20, 30, 40, 50 gibi. Büyüdükçe sıcakta daha kalın film oluşturur.

Yani 5W-30 ile 10W-30 sıcakta benzer davranır, fark soğuk çalıştırmada ortaya çıkar. 5W-40 ile 5W-30 ise soğukta aynı, sıcakta farklıdır. Bu ayrımı kavradığımda rafta gezinmek birden mantıklı hale geldi.

İlk kaynak her zaman kullanma kılavuzu

Ben artık hiçbir araca yağ almadan önce torpido gözünü açmadan hareket etmiyorum. Üreticinin belirttiği viskozite, o motorun yağ kanallarının çapına, yağ pompası basıncına, turbo varsa yatak boşluklarına göre hesaplanmış. Kılavuzda genelde şöyle bir tablo olur: dış sıcaklık aralığına göre önerilen dereceler. Kılavuz kayıpsa motor kapağının üstünde ya da yağ dolum kapağında da yazıyor olabilir; birçok araçta doğrudan "5W-30" gibi bir kabartma buluyorum.

Kılavuzda viskozitenin yanında bir de spesifikasyon yazar; API SN, ACEA C3, üreticinin kendi onay kodu gibi. Viskozite doğru olsa bile spesifikasyon uymazsa özellikle partikül filtreli dizellerde sorun çıkabiliyor. İkisini birlikte kontrol ediyorum: sayılar eşleşiyor mu, onay satırı var mı?

İklimi ve kullanım şeklini hesaba katmak

Kılavuz genelde bir aralık verir; örneğin "5W-30 veya 10W-40". Bu durumda kararı yaşadığım yere göre veriyorum. Kışları sert geçen, sabah eksi derecelerde araca binen biri için baştaki sayının küçük olması gerçek bir fark yaratıyor. Motorun aşınmasının büyük kısmı ilk çalıştırma saniyelerinde oluşuyor; yağ ne kadar çabuk yukarı çıkarsa o kadar iyi.

• Sert kış, kısa mesafe şehir içi: Aralıktaki en düşük W değerini seçiyorum (0W veya 5W).
• Sıcak yaz, uzun yol, yüklü kullanım, çekme: Sondaki sayıyı aralığın üst ucunda tutmak makul; 5W-30 yerine 5W-40 gibi.
• Dört mevsim ılıman iklim: Kılavuzun ilk sıradaki önerisi zaten en dengeli tercih.

Yüksek kilometreli motorlarda ne yapıyorum?

Burada işin biraz tecrübe tarafı başlıyor. 250 bin kilometreyi geçmiş, hafif yağ yakan bir araçta 5W-30 yerine 5W-40 kullandığımda tüketimin gözle görülür şekilde azaldığını gördüm. Çünkü aşınmayla büyüyen boşlukları biraz daha kalın film daha iyi dolduruyor. Ama bunu bir basamaktan fazla zorlamıyorum. Kılavuzda 0W-20 yazan modern bir motora 10W-40 koymak, dar yağ kanalları ve değişken supap zamanlaması olan sistemlerde faydadan çok zarar getiriyor; yağ basıncı ve akış hızı tasarım dışına çıkıyor.

Kararı verirken şu üç göstergeye bakıyorum:

1. İki değişim arasında yağ seviyesi ne kadar düşüyor?
2. Soğukta çalıştırmada tıkırtı ya da gecikmeli yağ basıncı ikazı var mı?
3. Egzozdan mavimsi duman geliyor mu?

Sadece yaşlı olduğu için kalın yağa geçmek şart değil; motor sağlıklı çalışıyorsa üreticinin dediğinde kalıyorum.

Pratik bir karşılaştırma

Değişim anında dikkat ettiğim küçük şeyler

Doğru viskoziteyi seçtikten sonra işin geri kalanı disipline bağlı. Yağı değiştirirken filtreyi de mutlaka yeniliyorum; eski filtre yeni yağın ömrünü kısaltıyor. Motoru birkaç dakika çalıştırıp yağı ısıtmak, tahliyenin daha temiz olmasını sağlıyor. Boşaltma sonrası tapa contasını gözden geçiriyorum, çünkü sızdıran bir tapa en iyi yağı bile boşa harcatıyor. Yağ değişimini yaparken filtrelere, hortum ve kayışlara da hızlı bir göz atmak alışkanlığım; aynı gün içinde soğutma suyu seviyesine ve akü kutup başlarına bakmak beş dakikamı alıyor ama sürprizlerin çoğunu önlüyor.

Markadan marka